Loãng xương xảy ra khi quá trình mất xương diễn ra nhanh hơn quá trình tạo xương mới, khiến mật độ và chất lượng xương giảm dần. Tuổi tác, thay đổi nội tiết, thiếu vận động, dinh dưỡng không đầy đủ, một số bệnh lý và thuốc đều có thể góp phần làm xương yếu đi theo thời gian.
Loãng xương là gì?
Loãng xương xảy ra khi quá trình mất xương vượt quá khả năng tạo xương mới
Loãng xương là bệnh lý khiến mật độ khoáng của xương, khối lượng xương hoặc cấu trúc xương bị suy giảm, làm xương trở nên yếu và dễ gãy hơn.
Bệnh thường tiến triển âm thầm. Nhiều người không biết mình bị loãng xương cho đến khi xảy ra gãy xương, thường gặp ở cột sống, cổ tay và vùng hông.
Nguyên nhân chính gây loãng xương
1. Tuổi tác làm quá trình mất xương tăng lên
Xương không phải cấu trúc cố định mà liên tục được tái tạo. Xương cũ bị phá hủy và xương mới được hình thành để thay thế.
Khi còn trẻ, quá trình tạo xương thường cân bằng hoặc vượt quá quá trình mất xương. Nhưng khi tuổi tăng lên, tốc độ tạo xương chậm lại trong khi quá trình mất xương tiếp tục, khiến khối lượng xương giảm dần.
Đây là lý do nguy cơ loãng xương tăng rõ rệt ở người lớn tuổi.
2. Suy giảm nội tiết, đặc biệt sau mãn kinh
Nội tiết tố có vai trò quan trọng trong việc duy trì xương.
Ở phụ nữ, estrogen giảm mạnh sau mãn kinh làm tốc độ mất xương tăng lên. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ loãng xương và gãy xương cao hơn.
Phụ nữ trẻ nhưng bị vô kinh kéo dài do rối loạn nội tiết hoặc tập luyện quá mức cũng có thể bị giảm estrogen và tăng nguy cơ mất xương.
Ở nam giới, testosterone thấp cũng có thể làm tăng nguy cơ loãng xương.
Suy giảm estrogen sau mãn kinh là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ loãng xương ở phụ nữ
3. Không đạt được khối lượng xương tối ưu khi còn trẻ
Khối lượng xương đạt đỉnh thường được hình thành trong những năm đầu đời và đầu tuổi trưởng thành.
Nếu cơ thể không tích lũy đủ khối lượng xương trong giai đoạn này do dinh dưỡng kém, ít vận động, bệnh lý hoặc yếu tố di truyền, “dự trữ xương” về sau sẽ thấp hơn.
Khi tuổi tăng và quá trình mất xương bắt đầu, người có khối lượng xương ban đầu thấp sẽ dễ tiến đến loãng xương hơn.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ loãng xương
4. Thiếu canxi, vitamin D và protein
Canxi là thành phần quan trọng của xương, còn vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi.
Chế độ ăn kéo dài thiếu canxi và vitamin D có thể làm tăng nguy cơ giảm khối lượng xương. Ăn kiêng quá mức hoặc cung cấp quá ít protein cũng có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe xương.
Tuy nhiên, loãng xương không chỉ đơn giản là do thiếu canxi. Đây thường là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp.
5. Ít vận động
Xương cần chịu lực để duy trì sức mạnh.Những người ít vận động, nằm bất động kéo dài hoặc không thực hiện các hoạt động chịu sức nặng có thể mất xương nhanh hơn.
Các hoạt động như đi bộ, leo cầu thang, tập kháng lực và nâng tạ phù hợp giúp tạo kích thích cơ học cần thiết cho xương.
.jpg)
Tuổi tác, ít vận động, dinh dưỡng kém và cân nặng thấp có thể làm tăng nguy cơ loãng xương
6. Thể trạng quá gầy hoặc cân nặng thấp
Người có vóc dáng nhỏ hoặc khối lượng cơ thể thấp thường có lượng xương dự trữ thấp hơn.
Ngoài ra, giảm cân quá mức, ăn kiêng kéo dài hoặc thiếu dinh dưỡng cũng có thể làm tăng nguy cơ mất xương.
7. Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình
Nguy cơ loãng xương có thể cao hơn nếu cha hoặc mẹ từng bị loãng xương hoặc gãy xương hông.
Di truyền có thể ảnh hưởng đến khối lượng xương tối đa, kích thước xương và tốc độ mất xương theo tuổi.
Những bệnh lý có thể gây loãng xương thứ phát
Không phải mọi trường hợp loãng xương đều chỉ do tuổi tác. Một số bệnh lý có thể làm xương mất nhanh hơn, bao gồm:
-
Một số bệnh nội tiết và rối loạn hormone.
-
Viêm khớp dạng thấp.
-
Một số bệnh đường tiêu hóa gây giảm hấp thu dinh dưỡng.
-
Một số bệnh ung thư.
-
HIV/AIDS.
-
Rối loạn ăn uống như chán ăn tâm thần.
-
Một số bệnh mạn tính khác.
Khi loãng xương xuất hiện do một bệnh lý hoặc nguyên nhân khác, tình trạng này thường được gọi là loãng xương thứ phát.
Thuốc nào có thể làm tăng nguy cơ loãng xương?
Một số thuốc nếu sử dụng kéo dài có thể làm giảm mật độ xương. Đáng chú ý nhất là glucocorticoid dùng kéo dài, thường được sử dụng trong một số bệnh viêm hoặc tự miễn.
Ngoài ra, nguy cơ mất xương có thể tăng với một số:
-
Thuốc chống động kinh.
-
Thuốc điều trị ung thư có tác động đến hormone.
-
Thuốc ức chế bơm proton dùng kéo dài.
-
Một số thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI.
-
Một số thuốc điều trị đái tháo đường.
Không nên tự ngừng thuốc nếu đang điều trị. Người dùng các thuốc này dài ngày nên trao đổi với bác sĩ về nguy cơ đối với xương.
Hút thuốc và uống nhiều rượu bia
Hút thuốc lá có liên quan đến nguy cơ loãng xương và gãy xương cao hơn.
Uống nhiều rượu kéo dài cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng vì có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo xương, dinh dưỡng và làm tăng nguy cơ té ngã.
Ai có nguy cơ loãng xương cao hơn?
Những nhóm cần chú ý hơn gồm:
-
Phụ nữ sau mãn kinh.
-
Người lớn tuổi.
-
Người có cân nặng thấp hoặc vóc dáng nhỏ.
-
Người có cha mẹ từng bị loãng xương hoặc gãy xương hông.
-
Người ít vận động.
-
Người hút thuốc hoặc uống nhiều rượu.
-
Người có chế độ ăn thiếu canxi, vitamin D hoặc protein.
-
Người mắc một số bệnh mạn tính.
-
Người sử dụng glucocorticoid hoặc một số thuốc ảnh hưởng đến xương trong thời gian dài.
Vận động chịu sức nặng, tập kháng lực và ăn đủ canxi, vitamin D, protein giúp hỗ trợ sức khỏe xương
Loãng xương có dấu hiệu sớm không?
Loãng xương thường được gọi là “bệnh thầm lặng” vì giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng.
Một số người chỉ phát hiện bệnh khi:
-
Gãy xương sau một cú ngã nhẹ.
-
Đau lưng do gãy hoặc xẹp đốt sống.
-
Giảm chiều cao.
-
Lưng ngày càng khom.
Vì vậy, người có nhiều yếu tố nguy cơ nên được đánh giá sớm thay vì chờ đến khi xảy ra gãy xương.
Có thể phòng ngừa loãng xương không?
Không thể loại bỏ hoàn toàn các yếu tố như tuổi tác hay di truyền, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách:
-
Ăn đủ canxi, vitamin D và protein.
-
Duy trì vận động chịu sức nặng và tập kháng lực.
-
Không hút thuốc.
-
Hạn chế uống nhiều rượu bia.
-
Duy trì cân nặng hợp lý.
-
Điều trị các bệnh lý ảnh hưởng đến xương.
-
Trao đổi với bác sĩ nếu phải dùng thuốc có nguy cơ gây mất xương kéo dài.
Kết luận
Nguyên nhân gây loãng xương không chỉ là thiếu canxi. Bệnh xuất hiện khi quá trình mất xương vượt quá khả năng tạo xương mới, thường do sự kết hợp của tuổi tác, suy giảm nội tiết, dinh dưỡng, ít vận động, di truyền, bệnh lý và thuốc.
Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống tốt cho xương từ khi còn trẻ có thể giúp giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương về sau.
