Trẻ hắt hơi liên tục sau khi thức dậy, kèm chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi là tình trạng khá phổ biến. Đây có thể là biểu hiện của viêm mũi dị ứng, cảm lạnh hoặc phản ứng với các yếu tố kích thích trong môi trường. Nhận biết đúng nguyên nhân giúp cha mẹ chăm sóc trẻ phù hợp và tránh sử dụng thuốc không cần thiết.
1. Vì sao trẻ thường xuyên hắt hơi vào buổi sáng?
Trẻ thường xuyên hắt hơi vào buổi sáng sau khi ngủ dậy
Hắt hơi là phản xạ tự nhiên giúp cơ thể loại bỏ bụi, chất kích thích và các tác nhân lạ khỏi đường hô hấp. Khi niêm mạc mũi bị kích thích, các dây thần kinh cảm giác sẽ kích hoạt phản xạ hắt hơi nhằm bảo vệ đường thở.
Ở trẻ nhỏ, tình trạng hắt hơi vào buổi sáng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, trong đó thường gặp nhất là viêm mũi dị ứng và nhiễm virus đường hô hấp.
Tiếp xúc với dị nguyên trong phòng ngủ: Mạt bụi nhà, nấm mốc và vảy da động vật có thể tồn tại trong nệm, gối, chăn hoặc các vật dụng khác. Trẻ nhạy cảm với những dị nguyên này có thể xuất hiện triệu chứng sau một đêm tiếp xúc, đặc biệt khi thức dậy và vận động làm bụi phát tán.
Thay đổi nhiệt độ và độ ẩm: Không khí lạnh, khô hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể kích thích niêm mạc mũi, gây hắt hơi và chảy nước mũi. Tuy nhiên, đây không nhất thiết là phản ứng dị ứng.
Nhiễm virus đường hô hấp: Các virus gây cảm lạnh có thể khiến niêm mạc mũi bị viêm, tăng tiết dịch và kích hoạt phản xạ hắt hơi. Triệu chứng thường xuất hiện cả trong ngày thay vì chỉ giới hạn vào buổi sáng.
Nếu trẻ chỉ hắt hơi vài lần sau khi ngủ dậy, không có triệu chứng khác và vẫn sinh hoạt bình thường, cha mẹ thường chưa cần quá lo lắng.
2. Dấu hiệu hắt hơi do viêm mũi dị ứng
Viêm mũi dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với những chất vốn không gây hại cho đa số người, chẳng hạn mạt bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc dị nguyên từ động vật.
Khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể giải phóng histamine và các chất trung gian gây viêm, dẫn đến hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi và nghẹt mũi.
Những dấu hiệu gợi ý trẻ bị viêm mũi dị ứng bao gồm:
-
Hắt hơi liên tục thành từng tràng, đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi tiếp xúc với bụi.
-
Chảy nước mũi trong, loãng, có thể kèm nghẹt mũi.
-
Thường xuyên ngứa mũi, dụi mũi hoặc đưa tay lên gãi mũi.
-
Có thể ngứa mắt, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt.
-
Triệu chứng tái diễn nhiều ngày, nhiều tuần hoặc xuất hiện khi gặp một tác nhân nhất định.
-
Thường không sốt, không đau nhức toàn thân và trẻ vẫn có thể sinh hoạt bình thường.
Một đặc điểm đáng chú ý là triệu chứng có thể giảm sau khi trẻ rời khỏi môi trường chứa dị nguyên. Tuy nhiên, không phải trẻ viêm mũi dị ứng nào cũng có đầy đủ các biểu hiện trên.
Viêm mũi dị ứng có thể xuất hiện quanh năm hoặc theo mùa, tùy thuộc vào loại dị nguyên mà trẻ nhạy cảm.
Trẻ bị viêm mũi dị ứng với biểu hiện hắt hơi và ngứa mũi
3. Hắt hơi do cảm lạnh có gì khác biệt?
Cảm lạnh là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo.
Khác với viêm mũi dị ứng, cảm lạnh thường diễn tiến theo từng đợt và có thể kèm triệu chứng toàn thân.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
-
Hắt hơi, chảy nước mũi và nghẹt mũi.
-
Ho, đau họng hoặc khàn tiếng.
-
Có thể sốt, mệt mỏi, giảm cảm giác ngon miệng.
-
Dịch mũi ban đầu thường trong, sau đó có thể đặc hơn hoặc chuyển màu.
-
Triệu chứng thường rõ nhất trong 2–3 ngày đầu và cải thiện dần.
Phần lớn trẻ cảm lạnh cải thiện trong khoảng 7–10 ngày, mặc dù một số triệu chứng như ho hoặc chảy nước mũi có thể kéo dài đến 10–14 ngày.
Đặc biệt, dịch mũi chuyển sang màu vàng hoặc xanh không đồng nghĩa trẻ bị nhiễm khuẩn và cần dùng kháng sinh. Sự thay đổi màu sắc dịch mũi có thể xảy ra trong quá trình cơ thể đáp ứng với nhiễm virus thông thường.
4. Phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm lạnh ở trẻ
Mặc dù có nhiều triệu chứng giống nhau, hai tình trạng này vẫn có những đặc điểm giúp cha mẹ nhận biết ban đầu.
|
Đặc điểm |
Viêm mũi dị ứng |
Cảm lạnh |
|---|---|---|
|
Nguyên nhân |
Phản ứng với dị nguyên |
Nhiễm virus |
|
Hắt hơi |
Thường thành từng tràng |
Có thể xuất hiện |
|
Nước mũi |
Thường trong, loãng |
Trong hoặc thay đổi màu |
|
Ngứa mũi, ngứa mắt |
Thường gặp |
Ít gặp |
|
Sốt |
Không phải triệu chứng điển hình |
Có thể có |
|
Ho, đau họng |
Có thể ho do dịch mũi chảy xuống họng |
Thường gặp |
|
Thời gian |
Tái diễn hoặc kéo dài |
Thường cải thiện sau 7–10 ngày |
|
Khả năng lây nhiễm |
Không lây |
Có thể lây |
Bảng trên chỉ mang tính chất định hướng. Trên thực tế, trẻ có thể đồng thời bị viêm mũi dị ứng và cảm lạnh, khiến triệu chứng chồng lấp và khó phân biệt.
So sánh triệu chứng viêm mũi dị ứng và cảm lạnh ở trẻ em
5. Cha mẹ nên làm gì khi trẻ thường xuyên hắt hơi vào buổi sáng?
Việc chăm sóc cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Trong khi cảm lạnh chủ yếu cần điều trị hỗ trợ, viêm mũi dị ứng thường đòi hỏi kiểm soát các tác nhân kích thích và điều trị khi cần thiết.
Giữ vệ sinh phòng ngủ
Cha mẹ nên giặt chăn, ga, vỏ gối thường xuyên theo hướng dẫn của nhà sản xuất, vệ sinh nệm và giảm các vật dụng dễ tích tụ bụi như thảm, thú bông hoặc rèm vải dày.
Nếu nghi ngờ trẻ dị ứng với mạt bụi nhà, có thể cân nhắc sử dụng vỏ bọc chống dị nguyên cho nệm và gối. Đồng thời, cần giữ phòng ngủ thông thoáng, kiểm soát độ ẩm và xử lý các khu vực có nấm mốc.
Vệ sinh mũi đúng cách
Dung dịch nước muối sinh lý 0,9% có thể giúp làm ẩm niêm mạc mũi, làm loãng dịch tiết và hỗ trợ loại bỏ một phần bụi hoặc tác nhân kích thích.
Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên lựa chọn sản phẩm phù hợp độ tuổi, sử dụng nhẹ nhàng và tránh xịt rửa với áp lực mạnh. Không nên hút mũi quá thường xuyên vì có thể gây kích ứng hoặc tổn thương niêm mạc.
Cha mẹ vệ sinh mũi cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý
Hạn chế các yếu tố kích thích
Tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, khói nhang, nước hoa đậm mùi hoặc các hóa chất có mùi mạnh.
Nếu sử dụng điều hòa, nên duy trì nhiệt độ dễ chịu, tránh luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào mặt trẻ. Đồng thời, cần vệ sinh thiết bị và bộ lọc định kỳ.
Không tự ý sử dụng thuốc
Nếu trẻ được chẩn đoán viêm mũi dị ứng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng histamine hoặc thuốc xịt mũi chứa corticosteroid phù hợp với độ tuổi và mức độ triệu chứng.
Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng kháng sinh để điều trị cảm lạnh hoặc viêm mũi dị ứng. Các thuốc xịt thông mũi co mạch cũng không nên sử dụng tùy tiện vì có thể gây tác dụng phụ và nghẹt mũi hồi ứng khi lạm dụng.
6. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Hắt hơi vào buổi sáng thường không nguy hiểm nếu chỉ xuất hiện thoáng qua. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có những biểu hiện sau:
-
Hắt hơi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi kéo dài, tái diễn thường xuyên.
-
Trẻ ngủ ngáy, thở bằng miệng hoặc giấc ngủ bị ảnh hưởng.
-
Nghẹt mũi kéo dài một bên, đặc biệt nếu kèm dịch mũi hôi hoặc có máu.
-
Triệu chứng cảm lạnh kéo dài trên 10 ngày mà không cải thiện, hoặc cải thiện rồi nặng trở lại.
-
Trẻ đau tai, nghe kém, sốt kéo dài hoặc có biểu hiện mệt mỏi rõ rệt.
Nếu trẻ khó thở, thở nhanh bất thường, tím tái hoặc có dấu hiệu mất nước, cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Riêng trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được khám ngay.
Trong trường hợp nghi ngờ viêm mũi dị ứng kéo dài, bác sĩ có thể khai thác tiền sử dị ứng, khám tai mũi họng và cân nhắc xét nghiệm dị ứng khi có chỉ định. Không phải mọi trẻ hắt hơi nhiều đều cần thực hiện xét nghiệm.
7. Làm sao hạn chế hắt hơi tái diễn ở trẻ?
Để giảm tình trạng hắt hơi thường xuyên, cha mẹ nên duy trì môi trường sống sạch sẽ, hạn chế các yếu tố kích thích đường hô hấp và theo dõi những thời điểm trẻ xuất hiện triệu chứng.
Nếu trẻ thường hắt hơi ngay sau khi ngủ dậy nhưng giảm rõ rệt khi ra khỏi phòng, cần chú ý đến môi trường phòng ngủ. Ngược lại, nếu trẻ hắt hơi kèm sốt, ho hoặc đau họng, nguyên nhân nhiễm virus cần được xem xét.
Hắt hơi vào buổi sáng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của cảm lạnh hoặc viêm mũi dị ứng. Việc theo dõi thời điểm xuất hiện, tính chất triệu chứng và thời gian kéo dài sẽ giúp cha mẹ nhận biết vấn đề sớm hơn. Khi triệu chứng tái diễn hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt của trẻ, nên đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Xem thêm: Nước muối ưu trương xịt mũi cho trẻ
