Khi bị sốt, nhiều người chỉ tập trung vào nhiệt độ cơ thể mà quên theo dõi lượng nước uống, số lần đi tiểu và mức độ tỉnh táo. Trong khi đó, miệng khô, nước tiểu ít hoặc sẫm màu, chóng mặt và mệt lả có thể là những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu nước.
Mất nước nhẹ có thể khiến người bệnh khó chịu, đau đầu và lâu hồi phục hơn. Nếu tình trạng tiến triển, huyết áp có thể giảm, tim đập nhanh, người bệnh lơ mơ hoặc không thể tự uống nước. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người đang nôn hoặc tiêu chảy là những nhóm cần được theo dõi đặc biệt.
Vì sao sốt dễ khiến cơ thể mất nước?
Sốt là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng lên, thường xảy ra khi cơ thể phản ứng với nhiễm trùng. Khi sốt, cơ thể tăng tỏa nhiệt qua da và hơi thở, đồng thời có thể đổ mồ hôi nhiều hơn. Vì vậy, lượng nước mất đi cũng tăng lên.
Sốt khiến cơ thể mất nước, khô miệng và mệt mỏi nếu không bù dịch kịp thời
Nguy cơ mất nước càng cao nếu sốt đi kèm nôn ói, tiêu chảy, đau họng, khó nuốt hoặc chán ăn. Một số người mệt đến mức ngủ nhiều, ít chủ động uống nước. Trẻ nhỏ chưa biết báo khát, còn người cao tuổi có thể giảm cảm giác khát nên dễ thiếu nước mà không nhận ra.
Thở nhanh, ở trong môi trường nóng, vận động khi đang sốt hoặc dùng thuốc lợi tiểu cũng có thể làm cơ thể mất dịch nhanh hơn. Vì vậy, người bệnh không nên chờ đến khi khát dữ dội mới uống nước. Cảm giác khát thường cho thấy cơ thể đã bắt đầu thiếu dịch.
Những dấu hiệu mất nước thường gặp khi sốt
Miệng và môi khô
Khi cơ thể thiếu nước, lượng nước bọt tiết ra giảm, khiến miệng khô, môi khô và cổ họng khó chịu. Người bệnh có thể cảm thấy khát liên tục, lưỡi khô hoặc khó nuốt thức ăn.
Ở trẻ nhỏ, khóc ít hoặc không có nước mắt là dấu hiệu cần lưu ý. Trẻ cũng có thể bú ít, quấy khóc hoặc trở nên mệt mỏi hơn bình thường.
Đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu
Khi thiếu dịch, thận sẽ giữ lại nhiều nước hơn. Vì vậy, người mất nước thường đi tiểu ít, nước tiểu có màu vàng đậm và mùi nặng hơn bình thường.
Ở người lớn, việc đi tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ cần được theo dõi. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, số tã ướt giảm rõ rệt hoặc tã khô lâu bất thường cũng có thể là dấu hiệu thiếu nước.
Tuy nhiên, màu nước tiểu còn có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc, thực phẩm hoặc vitamin. Vì vậy, cần đánh giá đồng thời với các biểu hiện khác như khô miệng, chóng mặt, mệt lả và lượng nước đã uống.
Miệng khô, tiểu ít và chóng mặt là những dấu hiệu cảnh báo mất nước khi sốt
Chóng mặt, choáng khi đứng lên
Khi lượng dịch trong tuần hoàn giảm, huyết áp có thể hạ xuống, nhất là khi người bệnh chuyển nhanh từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng. Điều này gây hoa mắt, chóng mặt, loạng choạng hoặc cảm giác sắp ngất.
Nhiều người cho rằng chóng mặt chỉ do “yếu sau sốt”, nhưng đây cũng có thể là dấu hiệu cơ thể đang thiếu nước. Người bệnh nên ngồi hoặc nằm xuống, tránh đứng dậy đột ngột để hạn chế nguy cơ té ngã.
Mệt lả, đau đầu và tim đập nhanh
Thiếu nước khiến tuần hoàn máu hoạt động kém hiệu quả hơn. Cơ thể có thể phản ứng bằng cách tăng nhịp tim để duy trì lượng máu đến các cơ quan. Người bệnh vì thế dễ mệt, yếu sức, đau đầu, khó tập trung hoặc thở nhanh.
Nếu xuất hiện lơ mơ, lú lẫn, phản ứng chậm, khó đánh thức hoặc ngất, tình trạng có thể đã nghiêm trọng và cần được đánh giá y tế sớm.
Những ai dễ mất nước khi bị sốt?
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Trẻ có thể mất nước nhanh do cơ thể nhỏ, trong khi khả năng tự uống nước và diễn đạt cảm giác khát còn hạn chế. Sốt kèm nôn hoặc tiêu chảy càng làm nguy cơ tăng lên.
Cha mẹ cần theo dõi một số biểu hiện như trẻ bú hoặc uống ít hơn, môi và lưỡi khô, khóc không có nước mắt, mắt trũng, tã khô kéo dài, ngủ li bì hoặc cáu gắt bất thường.
Trẻ đang bú mẹ nên được tiếp tục cho bú thường xuyên. Không nên ép trẻ uống thật nhiều trong một lần vì có thể làm trẻ nôn. Thay vào đó, hãy cho uống từng ngụm nhỏ, lặp lại nhiều lần.
Người cao tuổi
Người cao tuổi thường có cảm giác khát kém nhạy hơn. Một số người khó tự lấy nước, gặp vấn đề nuốt hoặc đang sử dụng thuốc làm tăng đi tiểu. Các bệnh nền như suy tim, suy thận và đái tháo đường cũng có thể làm việc bù nước trở nên phức tạp hơn.
Với nhóm này, người chăm sóc cần chủ động nhắc uống nước, theo dõi lượng nước tiểu, mức độ tỉnh táo và tình trạng chóng mặt khi đứng dậy.
Người bị nôn hoặc tiêu chảy
Nôn và tiêu chảy không chỉ làm cơ thể mất nước mà còn mất các chất điện giải như natri và kali. Nếu cố uống một lượng lớn trong thời gian ngắn, người bệnh có thể buồn nôn và tiếp tục nôn.
Trong trường hợp sốt kèm nôn hoặc tiêu chảy, dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn thường phù hợp hơn nước lọc đơn thuần vì giúp bổ sung cả nước và điện giải. Tuy nhiên, mất nước nặng hoặc không thể uống được cần được xử trí tại cơ sở y tế.
Bù nước khi sốt như thế nào cho đúng?
Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên thay vì cố uống thật nhiều trong một lần. Nước lọc, canh, súp loãng và các loại thức uống phù hợp có thể góp phần bổ sung lượng dịch đã mất.
Nếu vừa uống đã nôn, nên tạm nghỉ vài phút rồi tiếp tục bằng từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Trẻ đang bú mẹ vẫn nên được tiếp tục bú.
Uống từng ngụm nhỏ và bù điện giải đúng cách giúp cơ thể hồi phục tốt hơn khi sốt
Khi sốt kèm nôn hoặc tiêu chảy, có thể dùng dung dịch oresol theo đúng hướng dẫn trên bao bì hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Oresol phải được pha với chính xác lượng nước quy định. Không tự ý pha đặc hơn để “bù nhanh”, pha loãng hơn hoặc chia gói theo ước lượng.
Dung dịch đã pha cần được bảo quản và sử dụng đúng thời gian được ghi trên hướng dẫn sản phẩm. Không cho thêm đường, muối, nước trái cây hoặc sữa vào oresol vì có thể làm thay đổi tỷ lệ điện giải.
Người bệnh nên hạn chế rượu và đồ uống chứa nhiều caffeine. Các thức uống quá ngọt cũng không phải lựa chọn tối ưu khi đang buồn nôn hoặc tiêu chảy.
Người mắc suy tim, suy thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước không nên tự ý uống thật nhiều. Lượng dịch cần bổ sung phải được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe.
Nên ăn gì khi đang sốt và mệt?
Khi sốt, người bệnh thường chán ăn. Không cần ép ăn quá nhiều, nhưng nên ưu tiên các món mềm, dễ tiêu và có nước như cháo, súp, canh, cơm mềm hoặc khoai.
Có thể chia thức ăn thành nhiều bữa nhỏ thay vì dùng một bữa lớn. Nếu buồn nôn, nên tránh món quá nhiều dầu mỡ, cay hoặc có mùi nồng. Trẻ nhỏ cần được tiếp tục bú hoặc ăn theo khả năng.
Ăn uống giúp cung cấp năng lượng cho quá trình hồi phục, nhưng bù nước vẫn là ưu tiên quan trọng khi có dấu hiệu khô miệng, tiểu ít và chóng mặt.
Có cần dùng thuốc hạ sốt không?
Thuốc hạ sốt chủ yếu giúp giảm đau nhức và khó chịu, không thay thế việc bù nước và không điều trị nguyên nhân gây sốt.
Paracetamol hoặc ibuprofen có thể được sử dụng trong một số trường hợp phù hợp, nhưng cần dùng đúng độ tuổi, cân nặng, liều lượng và chống chỉ định. Không nên tự kết hợp nhiều loại thuốc cảm cúm vì chúng có thể chứa cùng hoạt chất paracetamol, làm tăng nguy cơ dùng quá liều.
Không dùng aspirin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên bị sốt nếu không có chỉ định của bác sĩ. Với người có bệnh gan, thận, viêm loét dạ dày, hen hoặc đang dùng thuốc khác, nên hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng thuốc.
Khi nào cần đưa người bệnh đi khám ngay?
.jpg)
Người bệnh cần đi khám sớm khi sốt kèm lơ mơ, nôn liên tục hoặc tiểu rất ít
Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện một trong các biểu hiện sau:
-
Không thể uống nước hoặc uống vào liên tục nôn.
-
Tiểu rất ít, không tiểu trong nhiều giờ hoặc nước tiểu rất sẫm.
-
Chóng mặt nhiều, đi không vững hoặc ngất.
-
Lơ mơ, lú lẫn, phản ứng chậm hoặc khó đánh thức.
-
Tim đập nhanh, thở nhanh, đau ngực hoặc khó thở.
-
Trẻ khóc không có nước mắt, mắt trũng hoặc tã khô kéo dài.
-
Sốt kèm co giật, cứng cổ, đau đầu dữ dội hoặc phát ban bất thường.
-
Nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc đau bụng dữ dội.
-
Sốt kéo dài, tái diễn hoặc tình trạng ngày càng nặng.
-
Người bệnh là trẻ sơ sinh, người cao tuổi hoặc có bệnh nền nghiêm trọng.
Ở trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi, sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế sớm. Không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà.
Đừng chỉ nhìn vào nhiệt độ cơ thể
Nhiệt độ cao không phải yếu tố duy nhất phản ánh mức độ nguy hiểm của một cơn sốt. Một người sốt không quá cao nhưng không uống được, đi tiểu rất ít, chóng mặt hoặc lơ mơ vẫn có thể đang mất nước đáng kể.
Vì vậy, bên cạnh việc đo nhiệt độ, cần theo dõi khả năng uống nước, số lần đi tiểu, màu nước tiểu, nhịp thở và mức độ tỉnh táo. Phát hiện sớm dấu hiệu mất nước và bù dịch đúng cách có thể giúp người bệnh đỡ mệt, hạn chế biến chứng và phục hồi thuận lợi hơn.
|
|
